«Թվիթերն ու Ֆեյսբուքն օգնեցին ինձ կամուրջ գցել դեպի Հայաստան»

14.04.2015, հայ

Մեդիային եւ հաղորդակցությանը առնչվող ամեն ինչով հետաքրքրվող մարդ:
Ջերմեռանդ հեծանվորդ, դժկամ լրագրող եւ միշտ ձգտող գրող: Media.am-ի թարգմանիչ:

 

Իմիգրացիայի, տեղահանության, ինքնության, մարգինալ եւ քիչ լուսաբանված համայնքների խնդիրներով հետաքրքրվող ազատ (freelance) լրագրող Լիանա Աղաջանյանը նախընտրում է քիչ բացահայտված ճանապարհները:

Նա Հայաստանին եւ սփյուռքին նվիրված Ianyan Magazine անկախ օնլայն պարբերականի խմբագիրն է, որի աշխատանքները հրապարակվել են նաեւ «The New York Times»-ում, «Al Jazeera America»-ում, «The Guardian»-ում, «The Atlantic»-ում, «Foreign Policy»-ում, « BBC»-ում եւ այլուր:

2012 թվականին Լիանա Աղաջանյանը ընտրվել է որպես «Metlife Foundation»-ի «Journalists in Aging Fellows» ծրագրի դրամաշնորհառու, իսկ 2013-ին դրամաշնորհ է ստացել «International Reporting Project»-ից՝ կրոնական թեմաներ լուսաբանելու համար:

Լիանան ծնվել է Թեհրանում, այնուհետեւ տեղափոխվել Լոս Անջելես, որտեղ անցկացրել է կյանքի մեծ մասը: Այժմ իր ժամանակը կիսում է Լոնդոնի եւ Լոս Անջելեսի միջեւ՝ հաճախ ճամփորդելով նաեւ այլ վայրեր՝ կախված, թե ուր կտանի նրան լրագրությունը: Գտնում է, որ իր տարբեր ինքնություններն ու փորձառություններն օգնում են իրեն աշխատանքում:

Liana_1Շուշիի բնակիչների հետ

Ինչպե՞ս եք որոշում՝ ինչ թեմաներ եւ պատմություններ լուսաբանել: Արդյո՞ք լսարանն ու մեդիան կանխորոշում են, թե ինչպես եք պատմելու պատմությունը:

Դա սովորաբար պայմանավորված է թեմայի հանդեպ իմ հետաքրքրությամբ: Եթե հետաքրքրված չեմ, պատմությունն ինձ համար լավը չի ստացվի: Յուրաքանչյուր պատմություն, որը ներկայացնում եմ եւ խմբագրին համոզում հրապարակել, մի գաղափար է, որը մշակել եմ եւ ուզեցել գրել:

Լրագրության լավն այն է, որ մեր օրերում շատ պարբերականներ կարելի է գտնել, որոնք կհամապատասխանեն ձեր հետաքրքրություններին: Ազատ (freelance) լրագրությունը մի խնդիր ունի՝ վճարման խնդիրը (ծիծաղում է): Կարելի է գրել կայքերում, ամսագրերի բլոգներում, ամենուր, սակայն եթե ակնկալում եք համապատասխան վճար ստանալ դրա դիմաց, դա արդեն խնդիր է:

Հայ լինելն ազդու՞մ է ձեր գործունեության վրա: Նախապատվություն տալի՞ս եք հայկական թեմաներին:

Այո, ինքնությունս ազդում է այն թեմաների վրա, որոնք լուսաբանում եմ: Ես պայքարել եմ իմ հայկական ինքնության հետ՝ մեծանալով ԱՄՆ-ում: Միշտ կարծել եմ, թե չեմ կարող երկու կամ ավել ինքնություն ունենալ: Բայց կարծում եմ՝ ժամանակի ընթացքում դա փոխվել է, ինքս ինձ համար ձեւավորել եմ հայկական ինքնությունս եւ հասկացել, որ կարող եմ ավելի քան մեկ ինքնություն ունենալ:

Liana_2Լոս Անջելեսում թուրքական ցույցի ժամանակ

Սփյուռքում մեծանալով՝ զգացի, որ շատ լրատվամիջոցներ, այդ թվում՝ սփյուռքի հայկական լրատվամիջոցները, չեն լուսաբանում այն թեմաները, որոնք ինձ հետաքրքրում են: Զգացի, որ միակողմանի տեսակետներ են ներկայացվում, նյութերում բազմազանություն չկա: Եվ մտածեցի՝ ինչու՞ ե՛ս չսկսեմ անել դա: Ուզում եմ խոսել մարդկանց հետ եւ ուսումնասիրել այն հարցերը, որոնք որեւէ մեկը չի լուսաբանում: Ահա, թե ինչպես սկսեցի ուսումնասիրել նաեւ իմ ինքնությունը՝ ինքս ձեւավորելով այն: Ուսումնասիրեցի այն, ինչ ինձ հետաքրքրում էր:

Դա վերաբերում է նաեւ հայկական համայնքից դուրս թեմաներին. գտնում եմ խնդիրներ ու մարդկանց, որոնք կարծես լուսանցքից դուրս լինեն: Նույնը անում եմ նաեւ հայկական համատեքստում:

Ես նպատակ ունեի կամրջել Հայաստանի եւ սփյուռքի միջեւ գոյություն ունեցող այն անդունդը, որի մասին հաճախ խոսում ենք, եւ բարձրաձայնել այն խնդիրները, որոնց երկու կողմերն էլ անտեղյակ են: Այդ պատճառով Ցեղասպանության կամ, օրինակ, Ղարաբաղի հարցի վրա կենտրոնանալու փոխարեն ես ավելի շատ հետաքրքրվում եմ Հայաստանում կամ Սփյուռքում հայ ԼԳԲՏ համայնքի կյանքով, Հայաստանում ապրող փոքրամասնություններով, հոգեկան առողջության խնդիրներով եւ այլն:

Liana_3Եզդի կինը կոմպոտ է պատրաստում, Արագածոտնի մարզ, Հայաստան

Ի՞նչ եք կարծում՝ Ձեր դերը ո՞րն է՝ Սփյուռքին Հայաստանի խնդիրների մասին տեղեկացնելը եւ հակառա՞կը:

Կարծում եմ՝ նման դեր չունեմ, երբ գրում եմ միջազգային լրատվամիջոցների համար, քանի որ լսարանները տարբեր են: Այդ դերն ունեմ օնլայն պարբերականիս համար գրելիս, որի հիմնական լսարանը հայերն են, իսկ դրանց մեծ մասը՝ սփյուռքահայերը:

Այն, որ սերում եմ մի ազգից, որն արդեն լուսանցքում է, նպաստել է, որպեսզի նման այլ համայնքներ փնտրեմ: Երբեք չեմ ուզեցել առանձնանալ կամ դառնալ մեկը, ով պարզապես լուսաբանում է հայկական թեմաները:

Ես հայ եմ, սակայն այլ ինքնություններ էլ ունեմ: Ծնվել եմ Իրանում՝ ժառանգելով այդ երկրի հարուստ մշակույթը, մեծացել` ԱՄՆ-ում: Բազմաշերտ մարդ եմ: Երբ գալիս եմ Հայաստան, ինձ ամերիկացի եմ զգում: Երբ Գերմանիայում լուսաբանում էի իրանցի փախստականների խնդիրները, ինձ համար կարեւոր էր ասել, որ ես նույնպես գաղթական եմ, փոքրամասնություն: Կարծում եմ` երբ մարդկանց պատմում ես, թե որտեղից ես, դա օգնում է ավելի կապվել նրանց հետ, ավելի հեշտ շփվել, նաեւ ավելի հաջող հետազոտություն կամ հոդված գրել:

Ձեզ համար որքանո՞վ կարեւոր է հայկական թեմաներ լուսաբանելը: Որքանո՞վ կարեւոր է կապված լինել այն որոշակի շահերի հետ, որոնք ունեն Ձեր հայրենակիցները (օրինակ` ԱՄՆ-ում հզոր հայ-ամերիկյան լոբբին):

Որպես լրագրող` երբեք չեմ ուզեցել կապվել լոբբիստական շահերի հետ: Երբեք չեմ մտածել, որ լուսաբանմամբ պետք է Սփյուռքի համար որեւէ թեմա առաջխաղացնեմ: Ինձ դիտարկում եմ որպես լրագրող, որը համատեքստը հասկանալու եւ լեզուն իմանալու առավելություն ունի:

Liana_4Դպրոցականները Նայրոբիում, Քենիա

Ինչպես նշեցի, լուսաբանել եմ ԼԳԲՏ, ինչպես նաեւ հոգեկան առողջության, կոռուպցիայի թեմաները եւ շատ տարբեր կարծիքներ եմ լսել: Որոշ մարդիկ հասկանում են, թե ինչ եմ անում եւ հավատում են գործիս, որոշներն ինձ քարոզչամեքենա են անվանում կամ ասում են, իբրեւ թուրքական քարոզչության կողմից եմ ֆինանսավարվում:

Երբեւէ հանդիպե՞լ եք անհամաձայնության ավելի լուրջ դրսեւորումների` որեւէ բացասական արձագանքի հայկական կամ ոչ հայկական համայնքի կողմից: Ստացվում է, որ բացասական արձագանքն ավելի շատ հայկական համայնքի կողմից է:

Չեմ կարող ասել, թե ընդգծված բացասական արձագանք է եղել: Մարդիկ կան, որ հասկանում են, թե ինչ եմ անում: Դրական արձագանքներն ավելի շատ են, քան բացասականները:

Քանի որ հայ եմ եւ հայկական ազգանուն ունեմ, հայկական համայնքը որոշակի ակնկալիքներ ունի ինձնից: Եթե լրագրողը չի կարողանում տարբեր արձագանքների դիմանալ, ուրեմն անելիք չունի մեդիայում: Ու կարծում եմ՝ եթե ճիշտ մոտենաս գործիդ, բացասական արձագանքները քիչ կլինեն:

Liana_5Իրանցի փախստականների հետ հարցազրույցի ժամանակ, Լայպցիգ, Գերմանիա

Օրինակ` վերջերս Սթարբաքսի հետ տեղի ունեցած տարաձայնությունների մասին որեւէ բան չգրեցի, քանի որ իմաստ չգտա, դա ինձ համար կարեւոր թեմա չէր: Միշտ պետք է համատեքստը ներկայացնել, ոչ թե միայն թեմայի վրա կենտրոնանալ եւ սեփական ենթադրությունները հայտնել: Նույնը կատարվեց նաեւ Քեսաբի պարագայում: Բացի այդ` մենք` հայերս, երբեմն շատ արագ ենք արձագանքում: Լավ կլիներ կարողանայինք մի պահ դադար տալ, պատկերն ամբողջությամբ տեսնել եւ կենտրոնանալ փաստերի վրա բամբասելու եւ մեղադրելու փոխարեն:

Հայկական համայնքի նախաձեռնած կամ նրա կողմից խրախուսվող մեդիա արշավների նկատմամբ Ձեր քննադատական վերաբերմունքը տարբերվում է հայկական համայնքի այլ ներկայացուցչների` օնլայն արտահայտած տեսակետներից: Ի՞նչ արձագանքներ եք ստանում Ձեր քննադատական մեկնաբանություններին ի պատասխան: Դրանք երբեւէ ազդեցություն ունեցե՞լ են Ձեր մասնագիտական գործունեության վրա:

Չեմ կարող ասել, թե բացասական արձագանքներ շատ եմ ստացել: Միշտ զգում եմ, թե երբ քաջություն ունեմ արտահայտելու վերաբերմունքս: Մարդիկ կան, որոնց հետ կարելի է քննարկել, ովքեր համաձայնում կամ չեն համաձայնում ինձ հետ, եւ այդ ամենը տեղի է ունենում շատ քաղաքակիրթ մթնոլորտում: Ուսանելի փորձառություն է. նրանք ինձ սովորեցնում են բաներ, որոնք պետք է հաշվի առնեմ, եւ հակառակը: Բայց ես երկար եմ սպասում, մինչեւ որեւէ բան ասելը: Մի կանոն ունեմ` անմիջապես չարձագանքել, չհակադարձել: Սպասում եմ, տեսնում, թե ինչ է տեղի ունենում, հետո եթե հստակ ձեւավորված կարծիք եմ ունենում, մեկնաբանում եմ:

Կարծիքս չեմ հայտնում իմ նյութերում. ո՛չ փորձագետ եմ, ո՛չ էլ մեկնաբան: Իմ ցանկությունը լուսաբանելն է, ուզում եմ, որ մարդիկ թույլ տան պատմել իրենց պատմությունները: Հայաստանը եւ տեղական օնլայն մեդիա դաշտը լավ ճանաչելով` երբեմն զգում եմ, որ կարիք կա մեկնաբանելու, եւ մեկնաբանում եմ միայն այն ժամանակ, երբ դա օգտակար կարող է լինել:

Liana_6Հայ կինը՝ նոր պատրաստված գաթայով, Գեղարդ

Գիտեք, բոլոր հայերն իրենց կարծիքն ունեն: Չեմ ուզում այդ աղմուկին եւս մեկ կարծիք ավելացնել: Չեմ ուզում ջղային կամ հանպատրաստից մեկնաբանություններ անել: Ուզում եմ ասածս հիմնավորել փաստերով կամ քննադատական վերլուծությամբ:

Հենց այդ աղմուկի պատճառով էլ ուշադիր ընտրում եմ, թե ինչ գրել կամ հրապարակել սոցիալական մեդիայում: Եթե գտնում եմ, որ օգտակար չէ, չեմ հրապարակում:

Շատ բան եմ սովորում սոցիալական մեդիայում օգտատերերի հրապարակումներից: Թվիթերն ու Ֆեյսբուքն օգնեցին ինջ կամուրջը գցել դեպի Հայաստան: Սա ինձ համար մի ճանապարհ էր՝ այս երկու համայնքները միմյանց հետ կամրջելու: Հայաստանում ապրող մարդկանց տեսակետը հաճախ պակասում է Սփյուռքում: Կարծում եմ` եթե ավելի շատ մարդ ուշադրություն դարձներ, թե ինչ է հրապարակվում սոցիալական մեդիայում, իրավիճակը կփոխվեր:

Անցյալ տարի, երբ Երեւանում էիք, ամերիկյան խոշոր լրատվամիջոցներից մեկին նյութի գաղափար էիք ներկայացրել, թե ինչպես է տարիների ընթացքում փոխվել Հայաստանի ճարտարապետությունը, սակայն լրատվամիջոցն այդ պատմությունը չընդունեց: Որքանո՞վ է Հայաստանը, որպես երկիր, հետաքրիքր ամերիկյան մեդիային:

Ես արագ հասկացա, որ մեդիայի կողմից Հայաստանի մասին թեմաներ ընդունելու հավանականություն գրեթե չկա: Սա փոքր երկիր է, որը խոշոր քաղաքական մասշտաբով հույժ կարեւորություն չունի, ինչը, իմ կարծիքով, փոխվոմ է, երբ մարդիկ սկսում են ճանաչել Հայաստանը: Չեմ կարծում, թե աշխարհում մարդկանց մեծ մասը գիտի կամ հետաքրքրվում է, թե ինչ է կատարվում Իրանի եւ Ռուսատանի միջեւ գտնվող այս փոքրիկ երկրում:

Liana_7Մուսուլման գերեզմանափորը Լոնդոնում

Ես շատ խմբագիրներ եմ ունեցել, ովքեր մերժել են նյութերս, սակայն շատ են եղել նաեւ նրանք, ովքեր ընդունել են: Այս ամենը շատ գործոններից է կախված: Օրինակ` անցյալ տարի, երբ Հայաստանում էի, «Al Jazeera America»-ի համար նյութ պատրաստեցի Հայաստանում եզդիական համայնքի մասին` Իրաքի իրավիճակի եւ «ԻՍԻՍ»-ի հետ կապված ողջ պատմության համատեքստում: Այն ընդունվեց, քանի որ արդիական թեմա էր` այլընտրանքային ձեւով ներկայացված:

Եզդիական համայնքը Հայաստանի մաս է, որի մասին շատերը չգիտեն սփյուռքում: Նման թեմաներ լուսաբանելը կարեւոր է ինձ համար` անկախ նրանից` խմբագիրը կընդունի այն կամ դրա դիմաց կվճարվեմ, թե ոչ: Եթե մեծ ցանկություն եւ համառություն չունեք հետամուտ լինելու պատմություններին, ուրեմն սխալ մասնագիտություն եք ընտրել: Ես ուզում եմ հետամուտ լինել այդ թեմաներին` չնայած բոլոր դժվարություններից: Ցանկացած ազատ լրագրող կարող է ասել, որ նյութը կա՛մ ընդունվում է, կա՛մ մերժվում: Եվ որ շատ հաճախ ինքներդ եք ֆինանսավորում ձեր աշխատանքը:

Չեմ կարծում, թե իմ կյանքում կլինի ժամանակ, երբ չեմ գա կամ չեմ գրի Հայաստանի մասին, որովհետեւ ես անձամբ այնքան եմ հետաքրքրված Հայաստանով, որ եթե անգամ խմբագիրը չընդունի նյութս, հետաքրքրությունս անընդհատ հետ կբերի ինձ այդտեղ:

Մի անգամ սփյուռքահայերից մեկն ինձ հարցրեց` «Ի՞նչ ես զգում, երբ գնում ես Հայաստան»: Հայաստանում զգում եմ, որ պետք է մտածեմ շատ բաների մասին՝ քայլերիս, խոսքիս, էթիկետի, սոցիալական վարքագծի՝ ինչն է ընդունելի, ինչը՝ ոչ: Պետք է օգտագործեմ այն լեզուն, որին տիրապետում եմ, բայց կարող եմ եւ չհասկանալ տարբեր բարբառների կամ բառերի պատճառով: Եվ ամեն անգամ երբ վերադառնում եմ, ամեն ինչ սկսվում է նորից:

Հարցազրույցը` Ադրինե Տեր-Պողոսյանի
Անգլերեն տարբերակի սղագրությունը՝ Մանե Խաչիբաբյանի 

Մեկնաբանել

Media.am-ի ընթերցողների մեկնաբանությունները հրապարակվում են մոդերացիայից հետո: Կոչ ենք անում մեր ընթերցողներին անանուն մեկնաբանություններ չթողնել: Միշտ հաճելի է իմանալ, թե ում հետ ես խոսում:
 

Media.am-ը չի հրապարակի զրպարտություն, վիրավորանք, սպառնալիք, ատելություն, կանխակալ վերաբերմունք, անպարկեշտ բառեր եւ արտահայտություններ պարունակող մեկնաբանությունները կամ անընդունելի համարվող այլ բովանդակություն:
Լրացուցիչ տեղեկություններ ?